Wat is een AI zoekmachine?
Een AI zoekmachine geeft een geschreven antwoord in plaats van een lijst met links. Je stelt een vraag in gewone taal, het taalmodel zoekt een aantal bronnen op en vat die samen, meestal met verwijzingen naar de pagina's waar het antwoord vandaan komt. Je kunt daarna doorvragen, alsof je een gesprek voert.
Er zijn twee soorten. De eerste zijn losse diensten: ChatGPT met zijn zoekfunctie, Perplexity, Microsoft Copilot en Gemini als app. De tweede soort zit in Google zelf: de AI Overviews boven de gewone resultaten en AI-modus, een aparte weergave waarin je met Google een gesprek voert. Die tweede soort wordt vaak vergeten als het over AI-zoekmachines gaat, terwijl de meeste mensen juist daar mee in aanraking komen.
Hoeveel mensen gebruiken AI-zoekmachines?
Veel en het groeit snel. OpenAI meldde in februari 2026 dat ChatGPT 900 miljoen gebruikers per week had, volgens TechCrunch honderd miljoen meer dan in oktober 2025. Google meldde in juli 2026 dat AI-modus de grens van 1 miljard gebruikers per maand was gepasseerd, negen maanden nadat de functie wereldwijd beschikbaar kwam.
Voor Nederland zijn de cijfers bescheidener en ouder. Het CBS mat dat in 2024 23 procent van de Nederlanders van 12 jaar en ouder weleens iets had gemaakt met een AI-programma zoals ChatGPT. Het verschil per leeftijd is groot: van 49 procent bij 18 tot 25 jaar tot 5 procent bij 65 tot 75 jaar. Wie zich op ondernemers van vijftig en ouder richt, heeft dus een publiek dat AI veel minder gebruikt dan de koppen doen vermoeden. Let wel: het CBS vroeg naar gebruik in het algemeen, niet naar zoeken.
Wat is de grootste zoekmachine in Nederland?
Nog altijd Google, met afstand. Statcounter meet hoeveel bezoekers websites binnenkrijgen via een zoekmachine. In september 2026 kwam 89 procent daarvan uit Google, 4,6 procent uit Bing en de rest uit Yandex, Yahoo, DuckDuckGo en Ecosia. Onder de AI-chatbots is ChatGPT in Nederland de grootste met 83 procent van het verkeer dat chatbots naar websites sturen, gevolgd door Gemini met 9 procent.
Het opvallendste cijfer staat onderaan. Zet je Google en ChatGPT direct naast elkaar, dan stuurt Google 99,8 procent van het verkeer naar Nederlandse websites en ChatGPT 0,2 procent. ChatGPT heeft dus enorm veel gebruikers, maar die klikken zelden door. Dat is geen fout in de meting. Het is precies wat een AI zoekmachine doet: hij geeft het antwoord zelf.
Waarom gebruiken zoveel mensen ChatGPT als er zo weinig verkeer uit komt?
Omdat mensen er andere dingen doen dan in Google. In ChatGPT wordt veel geschreven, samengevat, vertaald en nagedacht. Een vraag als 'hoe zet ik een offerte op voor een verbouwing' levert een antwoord op en geen bezoek aan een website. Wie een loodgieter in Dordrecht zoekt of een paar schoenen wil bestellen, gaat nog altijd naar Google: daar staan de kaart, de prijzen en de winkels.
Daar komt bij dat een AI-antwoord vaak al genoeg is. Ook binnen Google klikken mensen minder door als er een AI-samenvatting staat. Hoe groot dat effect is en hoe je het in je eigen cijfers terugziet, lees je in mijn artikel over zero click search. Voor een bedrijf betekent dit dat zichtbaarheid in een AI-antwoord iets anders oplevert dan een bezoeker. Je naam wordt genoemd en de klant komt later, vaak via Google of rechtstreeks.
Wat zoeken mensen in Google en wat in een AI zoekmachine?
- Een bedrijf in de buurt zoeken. 'Kapper Dordrecht' of 'installateur warmtepomp Breda'. Dit gebeurt in Google en in Google Maps. Een AI zoekmachine kan het wel, maar heeft geen kaart, geen openingstijden die hij zeker weet en geen belknop.
- Iets kopen. Prijzen vergelijken, een product bestellen, een offerte aanvragen. Ook dit is Google-terrein, met productadvertenties, winkels en reviews.
- Uitleg en achtergrond. 'Wat is het verschil tussen een bv en een eenmanszaak'. Hier verliest Google terrein aan ChatGPT en aan zijn eigen AI-antwoorden.
- Vergelijken en kiezen. 'Welk boekhoudpakket past bij een zzp'er'. Dit gebeurt steeds vaker in een AI-gesprek, omdat je kunt doorvragen. Wie hier genoemd wordt, staat op de shortlist.
- Schrijven en plannen. Een mail opstellen, een reisplan maken. Dit was nooit een zoekopdracht en komt nu vooral in AI-chatbots terecht.
Stel zelf eens de vijf vragen die je klanten stellen voordat ze je bellen, in ChatGPT, in Perplexity en in de AI-modus van Google. Noteer of je bedrijf wordt genoemd en welke concurrenten wel. Herhaal dat elke maand met dezelfde vragen. Dat is de eenvoudigste meting die er is en hij kost je een kwartier.
Hoe kiest een AI zoekmachine welke bedrijven hij noemt?
Een AI zoekmachine bedenkt zijn antwoord niet uit het niets. Bij een vraag als 'welke installateur in Breda doet warmtepompen' zoekt hij eerst op het web, leest een handvol pagina's en vat die samen. Welke pagina's dat zijn, hangt af van de zoekindex die eronder zit. Copilot leunt op Bing, de AI-functies van Google op de index van Google en ChatGPT gebruikt een eigen crawler naast zoekpartners. Sta je nergens in de gewone zoekresultaten, dan is de kans klein dat een AI zoekmachine je vindt.
Daarna weegt het model wat het leest. Een bedrijf dat op vijf plekken met dezelfde naam, hetzelfde adres en vergelijkbare reviews voorkomt, is voor een taalmodel overtuigender dan een bedrijf dat alleen op zijn eigen site staat. Een pagina met een duidelijk antwoord direct onder de kop, een concrete prijsindicatie of een eigen voorbeeld wordt vaker aangehaald dan een algemene tekst die op honderd andere sites ook staat.
Voor een MKB-bedrijf zit hier een kans. In de gewone resultaten van Google concurreer je om tien plekken met grote spelers en vergelijkingssites. In een AI-antwoord worden vaak drie tot vijf bedrijven genoemd en daar telt minder hoe groot je site is en meer hoe goed je de vraag beantwoordt. Een installateur met een eerlijke pagina over wat een warmtepomp in zijn regio kost, kan daar naast een landelijke keten verschijnen.
Wat betekent dit voor je marketing? 5 stappen
- Houd Google op één. Bijna negen op de tien bezoekers uit zoekmachines komen daar vandaan. Een goede website met pagina's per dienst en per regio blijft de basis, ook voor AI: de AI-functies van Google gebruiken dezelfde index.
- Maak je Google Bedrijfsprofiel compleet. Voor lokale zoekopdrachten is het profiel de bron waaruit Google en ook AI-antwoorden putten: openingstijden, diensten, reviews en foto's.
- Beantwoord de vragen die vóór een aankoop komen. Een pagina die eerlijk uitlegt wat iets kost, hoe lang het duurt en waar je op let, wordt in AI-antwoorden aangehaald. Hoe dat werkt, lees je in mijn artikel over generative engine optimization.
- Zorg dat anderen over je schrijven. AI-zoekmachines noemen bedrijven die op meerdere plekken voorkomen: reviews, branchegidsen, lokale media, vergelijkingssites. Eén website die alleen over zichzelf praat, is voor een taalmodel weinig overtuigend.
- Meet het verkeer uit AI apart. Filter in Google Analytics de verwijzende sites op chatgpt.com, perplexity.ai, gemini.google.com en copilot.microsoft.com. Het zijn kleine aantallen, maar vaak bezoekers die al weten wat ze willen.
Hoe je specifiek in ChatGPT genoemd wordt, staat in een apart artikel: hoe kom je in ChatGPT als bedrijf. Wil je weten waar je tijd en budget het meeste opleveren, Google, AI of allebei, dan zoek ik dat met je uit in een online marketing advies.
Kun je zoeken zonder AI?
Ja. Naar 'zoekmachine zonder ai' wordt in Nederland zo'n 170 keer per maand gezocht, dus je bent niet de enige die het wil. In Google klik je boven de resultaten op het tabblad Web. Dan zie je alleen de gewone links, zonder AI Overview en zonder andere blokken. Uitzetten voor altijd kan niet. Wie helemaal geen AI-antwoorden wil, kiest een andere zoekmachine en zet de AI-functie daar uit in de instellingen.
Voor ondernemers is dit vooral handig om te weten hoe je eigen zoekresultaten eruitzien zonder AI-laag. Vergelijk de gewone weergave met de tab Web. Staat je pagina in de tab Web hoog maar zie je hem in de gewone weergave pas na twee keer scrollen, dan weet je waarom er minder geklikt wordt.
Ik vind de vraag 'Google of AI' minder spannend dan hij klinkt. Mijn eigen site kreeg in drie maanden 59 vertoningen in AI-antwoorden van Google en duizenden in de gewone resultaten. De klanten die ik krijg, vinden me via Google of via iemand die me kent. Wat ik zelf anders doe dan een paar jaar geleden: ik schrijf minder korte uitlegstukken en meer pagina's met een eigen mening en eigen cijfers, omdat die zowel in Google als in AI-antwoorden blijven hangen. En ik test elke maand of ik genoemd word, in plaats van te gokken.
Celine, Goldcompass